Mieczysław Łacek

Powstanie Sodalicji Mariańskiej

Za założyciela Sodalicji Mariańskiej uchodzi Jan Leunis Flandryjczyk, który wstąpił do Nowicjatu Jezuitów w Rzymie 19 czerwca 1556 roku, po odbyciu egzaminu przed o. Ignacym Loyola i o. Janem Polanco. Przybył do Rzymu z Flandrii pieszo, mając ze sobą „Officium parvum de Maria Virgina” (Godzinki). Już w latach 1556/7 był nauczycielem klas niższych w kolegium jezuickim w Perugii, w 1557/8 w Montepulciano, w latach 1558-60 w Paryżu, w roku 1560 wrócił do Rzymu jako nauczyciel najmłodszej, szóstej klasy. Okazał się bardzo dobrym wychowawcą chłopców (por Z. Rymarówna, Przewodnik Sodalicji Mariańskiej w Polsce, Kraków 1997, s. 16-17).

W roku 1563 młody nauczyciel z jezuickiego Kolegium Rzymskiego otrzymał święcenia kapłańskie. Zaraz  w tym roku z 70 uczniów zawiązał stowarzyszenie w celu rozszerzania czci Najświętszej Maryi Panny (por. ks. St[anisław] Załęski T.J., O sodalisach Maryi, Kraków 1886, s. 6). Zakładając Sodalicje Jan Leunis skorzystał z doświadczeń innego jezuity Sebastiana Carabasi, nauczyciela gramatyki w zakładzie naukowym jezuitów w  Syrakuzach. Carabasi chcąc uchronić młodzież od zepsucia moralnego, gromadził ją w niektórych dniach w swojej szkole, by u stóp  Niepokalanej zachęcać ich do czci i miłości do Matki Bożej. Po skończonych lekcjach szkolnych razem z młodymi ludźmi odmawiał  modlitwy do Najśw. Maryi Panny i miał krótka do nich naukę, w której kładł nacisk na to, że kto chce być czcicielem Maryi, musi być nieskazitelnej cnoty i wzorowej pracy młodzieńcem (por. ks. A. Wróblewski T.J., Sodalicja Marjańska. Czem jest - jak ją zakładać i prowadzić, Kraków 1904, s. 6) . Zauważył on, że młodzież, która czciła Maryję odznaczała się pilnością, sumiennością i czystością obyczajów (por. j.w., s. 7). Z jego doświadczeń skorzystał Jan Leunis, który ujął spotkania w pewne ramy. Gromadził on młodzież w dzień sobotni. Treścią jego przemówień były cnoty, zasługi i przywileje Matki Najświętszej, jako też szczęście  tych, którzy pod Jej opieką zostają (j.w., s. 6). O. Leunis 25 marca roku 1563 publicznie powiódł ten „poczet Mary” do kościoła  przed ołtarz Maryi, by go poświęcić Maryi i oddać pod Jej opiekę ku Jej czci i służbie i nazwał: Congregatio Annuntiationis B. Virginis Mariae, Kongregacją Zwiastowania Najśw. Maryi Panny (por. ks. A. Kisiel T.J., Wychowawcze pierwiastki w Sodalicji O. Leunisa, [w:] SM 12/1937, s. 536). Z tego względu święto Zwiastowania NMP stało się  świętem tytularnym dla całej Sodalicji i weszło w jej nazwę.

Skorzystajmy z notatek z roku 1563, współczesnemu O. Leunisowi historyka o. Sacchinni’ego.  Sacchini tak pisze: „W roku tym (1563) powstała między uczniami niższych klas Sodalicja, której założycielem był ich nauczyciel Jan Leunis, Belgijczyk. Byli to uczniowie gramatyki i literatury, gdyż uczniów retoryki zaliczano do klas wyższych. Pragnęli oni powiązać w szczególniejszy sposób oddawanie się nauce z pobożnością. Dlatego zbierali się każdego dnia po szkole w jednej z sal szkolnych przed przystrojonym ołtarzykiem i odmawiali wspólnie pewne modlitwy. Potem jeden z  nich odczytywał urywek z pobożnej książki. W niedzielę i dni świąteczne schodzili się wieczorem na krótkie nabożeństwo” (j.w., s. 536-537).

Tenże historyk pod datą 1564 roku pisze: „Założoną w poprzednim roku Sodalicję uczniowską oddano w tym roku pod opiekę Najśw. Dziewicy i napisano ustawy, normujące jej życie. Celem jaki przedłożono sodalisom, jest postęp w pobożności i nauce (in pietate studiisque progressus). Liczba  sodalisów wynosiła ok. 70 uczniów. Byli oni zobowiązani do tygodniowej spowiedzi, miesięcznej Komunii św. i codziennego odmawiania różańca lub innych modlitw do Najśw. Panny. Wieczorem – po szkole – schodzono się na piętnastominutowe rozmyślanie oraz na przygotowanie przedmiotu rozmyślania porannego. W rozmowach tych dzielili  się między sobą tym, czego dokonali podczas dnia. W dni świąteczne chodzili po południu na nieszpory, a następnie odwiedzali chorych lub kościoły w celu uczczenia relikwii itp. … Spośród wiele dobrego, które przynosiło to stowarzyszenie, podkreślić przede wszystkim należy tę stronę dodatnią, że młodzież zajęta ćwiczeniem się w skromności i pobożności, unikała nawyków złych towarzyszy, które dla wrażliwej i otwartej z natury młodzieży mogą być bardzo zgubne” (j.w., s. 537). Podobnie określa zadania i organizacje tej pierwszej Sodalicji w tymże roku 1564, O. Malavolta oraz ustawy m.in. Sodalicji Kolońskiej  z r. 1575 (por. j.w., s. 536-539). Dużo światła na „leunisowską” Sodalicję, na jej charakter  rzuca regulamin O. Leunis (por. j.w., s. 537).

O. Leunis gromadząc młodzież, prawie dzieci wokół ołtarzyka Matki Bożej nie moralizował, ale kazał się modlić i czytać dobre książki. Przez stworzenie im dobrych warunków, dobrej atmosfery w prostocie i miłości uczył ich jak dążyć do świętości i pomagać innym. Zobowiązał ich do tygodniowej spowiedzi, do przyjmowania Komunii św. raz w miesiącu, do codziennego odmawiania różańca św. lub innych modlitw do Matki Bożej. Zupełną nowością było zobowiązanie ich do codziennego 15 minutowego rozmyślania. Czytano także dobre książki a potem je omawiano. W niedzielę odwiedzano chorych (por. j.w., s. 539).

Choć przyszłe Sodalicje „nie mogą dosłownie kopiować wzorów ze Sodalicji uczniów gramatyki, ale winni się inspirować  metodami, tymi celami i tym duchem, jakie były właściwe rzymskiej Sodalicji. Muszą pamiętać, że „Sodalicja nie jest stowarzyszeniem, w którym się tylko słucha referatów, ale jest szkoła życia duchowego, jest pracownią, gdzie obok intelektu kształci się wola, wraz z nauką i oświatą uprawia się pobożność, gdzie się wychowuje chrześcijan czyli pełnowartościowy człowiek ” (Z. Rymarówna, Przewodnik Sodalicji Mariańskiej w Polsce, Kraków 1997, s. 19).

Pomimo tego, że o. Leunisowi powierzono inne zadania w zakonie, wędrował bowiem od Perugii we Włoszech do Paryża, nie zahamowało to rozwoju Sodalicji (por. A. Wróblewski, Sodalicja Marjańska. Czem jest - jak ją zakładać i prowadzić, Kraków 1904, s. 7-8; por. Z. Rymarówna, j.w.,  s 17-18). W roku 1569 powstały w Rzymie dwa oddziały sodalicyjne. Oddział klas wyższych odbywał spotkania w kościele pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Panny. Z tego względu święto Zwiastowania NMP stało się  świętem tytularnym dla całej Sodalicji i weszło w jej nazwę. W roku 1581 w Kolegium Rzymskim były już 4 sodalicje pod nazwą: Prima Primaria, Secunda Primaria, Tertia Primaria, Quarta Primaria (por. ks. St[anisław] Załęski, O sodalisach Maryi, Kraków 1886, s. 6).

 Już 14 lipca 1564 roku sekretarz zakony o. Jan Polanco, rozsyła do wszystkich kolegiów jezuickich pierwsze reguły sodalicyjne. w roku 1573 istnieją Sodalicje w kolegiach jezuickich w 20 miastach Francji, w Hiszpanii, Portugalii i oczywiście we Włoszech. Potem powstają Sodalicje w kolegiach jezuickich na całym świecie, także w Niemczech, m.in. w Kolonii i Fuldzie; Austrii, w Wiedniu, Gracu; w Czechach w Pradze, w Ołomuńcu, w Wilnie, a nawet w Japonii (por. Z. Rymarówna, j.w., s.19). Członkowie Sodalicji byli pierwszymi w nauce i w zachowaniu, mieli dobry wpływ na innych (por. j.w).

Św. Piotr Kanizy  w roku 1581 we Fryburgu zakłada Sodalicje dla mieszczan, a potem dla pań. W latach następnych Sodalicje powstają nie tylko w kolegiach, ale i przy wszystkich niemalże kościołach jezuickich (por. j.w., s. 25). W XVII wieku  jezuita O. Pavone w Królestwie Neapolitańskim założył  90 Sodalicji, m.in. klerycka w Neapolu, do której należeli proboszczowie, kanonicy i zakonnicy (por. Ks. St. Załęski, O sodalisach Maryi, Kraków 1886, s. 6-7).

Stolica Apostolska błogosławiła „rycerzom Najświętszej Panny”. Już w roku 1577 papież Grzegorz XIII nadaje  przywileje sodalicji, a gdy liczba sodalisów osiągnęła liczbę 30.000, 5 grudnia 1584 r. wydał bullę  erekcyjną Omnipotentis Dei, podnosząc  pierwszą kongregację maryjną w Rzymie do archi-kongregacji (Prima Primaria Congregationis) do której mogły być przyłączane wszystkie inne w świecie, wychwalając przy tym sodalicje za jej zbawczy wpływ na umoralnienie młodzieży, nadając przywilej i odpusty i mianując każdego generała zakonu jej przełożonym (por. Z. Rymaróna, j.w., s. 23). Papież Grzegorz XIII  5 grudnia 1584 roku bullą erekcyjną Omnipotentis Dei zatwierdza Sodalicje Mariańską i jej ustawy, nadaje odpusty, poddaje je po wieczne czasy pod kierownictwo każdego z kolei generała zakonu Towarzystwa Jezusowego i pozwala zakładać je w całym świecie pod warunkiem, że  wszystkie  będą zespolone i przyłączone do rzymskiej Prima Primaria (por. A. Wróblewski, Sodalicja Marjańska. Czem jest -jak ją zakładać i prowadzić, Kraków 1904, s. 8).

                Celem tych pierwszych Sodalicji było: Przez cześć i miłość ku Najświętszej Pannie dążyć do coraz głębszej pobożności i postępu w naukach (j.w.). Sodalicje miały za zadanie uszlachetnić charaktery młodzieży, uczynić odpornymi na „wszystkie burze życiowe” i  gotowymi służyć Bogu i Ojczyźnie (por. j.w.).

Opieka Moderatorów powstrzymuje od zepsucia zwłaszcza młodych ludzi. Uczynki miłosierdzia ściągają dla sodalisów coraz więcej łask z nieba. Przykłady wybitnych sodalisów  budują „potężny gmach moralny wiary” w członkach Sodalicji (por. j.w., s. 9-11)

O. Mieczysław Łacek

Warszawa, 8 grudnia 2008